Koszyk0Twój koszyk jest pusty.

Koszyk

0

Twój koszyk jest pusty.

Powrót do listy porad

Kompas - jak się nim posługiwać i jaki wybrać

jaki kompas wybrać
Odpowiednia nawigacja ułatwia sprawne poruszanie się w terenie, co jest kluczowe w trakcie wędrówek po nieznanym terytorium. Słowo nawigacja kojarzy się zazwyczaj z urządzeniem bazującym na sygnale GPS, które ma nas doprowadzić do wyznaczonego celu. W dobie pędzącego rozwoju technologicznego powszechna popularność aplikacji typu GoogleMaps zmusiła pierwsze urządzenie nawigujące do zejścia na boczny plan. Kompas – bo o nim mowa – to jednak przydatne akcesorium, z którego nie warto rezygnować. Z tego poradnika dowiesz się, co to jest kompas, na czym polega jego działanie i jak używać go w terenie.
 

Jak działa kompas?

Jeśli Twoje dorosłe doświadczenia terenowe nie były na tyle skomplikowane, by korzystać z kompasu, Twoja ostatnia styczność z tym urządzeniem to prawdopodobnie czasy młodzieńcze – obozy harcerskie lub zajęcia z geografii (jeśli trafiłeś na ambitniejszego nauczyciela). Zacznijmy zatem od początku - jak działa kompas?
Kompas jest urządzeniem, które mówiąc najprościej, pozwoli Ci wyznaczyć i odnaleźć trasę umożliwiającą dojście do zaplanowanego celu. Przyrząd służy do określenia kierunków świata (północ, południe, wschód, zachód), które określa się za pomocą igły magnetycznej. Ma ona właściwości magnesu i dwa bieguny: północny i południowy. Jej swobodne umieszczenie w pudełku pozwala na kręcenie się dookoła i obrót w taki sposób, że jednym końcem zawsze wskazuje północ, a drugim - południe. Najczęściej końce igły pomalowane są na biały i czerwony kolor, gdzie czerwona strona wyznacza kierunek północy.
Aby zniwelować drgania igły, pustą przestrzeń w pudełku wypełnia się często płynem na bazie alkoholu lub olejem, co nadaje jej także większą stabilność i precyzję pomiaru. Całość zabudowana jest szklanym lub syntetycznym cylindrem. Kapsuła kompasu, czyli cylinder wraz z zawartością, często jest wyposażona w podziałkę z głównymi kierunkami świata oraz stopniami pomiędzy nimi.
 

Rodzaje kompasów

Choć najbardziej tradycyjnym i typowym kompasem jest kompas magnetyczny, którego budowa omówiona została powyżej, szeroki wachlarz dostępnych na rynku produktów wymaga doprecyzowania, uporządkowania i wyróżnienia kilku rodzajów kompasów, które można podzielić ze względu na budowę (mapowy, pudełkowy) czy przeznaczenie (geodezyjne, wojskowe, żeglarskie).
Oprócz tradycyjnych kompasów magnetycznych są także nowoczesne kompasy cyfrowe. Opierają one swoje działanie o dane z satelity i mogą być zsynchronizowane z nawigacją GPS. Czy takie rozwiązanie ma swoje wady? Owszem. Nie jest to sprzęt typowo survivalowy – może Cię zawieźć w trudnych warunkach atmosferycznych, podczas burz czy silnych opadów. Elektronika jest niestety awaryjna i wtedy model kompasu cyfrowego okaże się bezużyteczny, a użytkownik nie mając tradycyjnej alternatywy, może mieć problem z dotarciem w wyznaczone miejsce.
precyzyjne kompasy
Praktycznym kompasem o konstrukcji otwartej jest kompas mapowy/płytkowy. To jeden z najprostszych i najtańszych modeli, w których tarcza umieszczona jest na przezroczystej płytce, wyposażonej w podziałki w różnych skalach, co umożliwia pracę z mapą. Można go nosić wygodnie na szyi lub wybrać alternatywę noszoną na kciuku. Podłużne linie na płytce pozwalają na ustawienie go zgodnie z siatką współrzędnych na mapie, dzięki czemu określenie kierunków świata jest łatwiejsze i precyzyjniej można odczytać kierunek marszu. Modele wyposażone w lusterko pozwalają na precyzyjne wyznaczenie azymutu. Kompasy mapowe są tanie i proste w obsłudze, co sprzyja ich popularności. Sprawdzają się w wycieczkach terenowych oraz biegach na orientację.
Kompas pudełkowy z kolei – jak sama nazwa sugeruje – to model, gdzie kapsuła zamknięta jest w zamykanym pudełku (metalowym lub plastikowym), a jego przykładem może być busola. Niektóre modele wzbogacone są o lusterko, szkło powiększające czy silikonowe podstawki, co ułatwia nawigację w terenie. Kompasy w obudowie często wyposażone są w muszki i szczerbinki, pełniące funkcje namiaru. Często na bocznej ściance obudowy umieszczona jest skala oraz linijka. Kompas pudełkowy pewnie leży w dłoni, a obudowa dodatkowo chroni kapsułę przed uszkodzeniem.
Pod kątem przeznaczenia na rynku znajdziesz też precyzyjny model magnetyczny - kompas geodezyjny, który ma dokładny celownik, poziomicę oraz jest przystosowany do umieszczenia go na statywie geodezyjnym. Nie jest on używany w turystyce, a służy właśnie podczas prac geodezyjnych, przy wyznaczaniu kątów poziomych w terenie.
Kompas żeglarski to z kolei rozwiązanie stosowane na łodziach, żaglówkach czy jachtach. Ma czytelną i często podświetlaną tarczę oraz ruchomy limbus, osłonięty wytrzymałą kopułą, mocowany na zawiasie.
Możesz znaleźć także kompas wojskowy, który wyróżniać się musi solidną konstrukcją, dużą wytrzymałością na różne warunki pogodowe oraz uszkodzenia mechaniczne, a także precyzją, od której może zależeć powodzenie misji.
 

Kompas a busola

Choć główne zadanie tych dwóch przedmiotów jest zbliżone, to jednak są to dwa różniące się od siebie sprzęty, których nazwy błędnie postrzegane są jako synonim. Różnią się między sobą sposobem działania oraz samą obsługą. Busola jest urządzeniem o zamkniętej budowie, co zapobiega powstaniu uszkodzeń mechanicznych. Jest znacznie bardziej zaawansowana niż zwykły kompas. Dzięki niemu wytyczysz oczywiście kierunki świata, ale także określisz kąty kierunkowe, nawet w bardzo wymagających warunkach. Budowa busoli jest również bardziej złożona. Oprócz igły magnetycznej, jak w przypadku kompasu, znajdują się tam przyrządy celownicze (muszka, linijka, szczerbinka, zwierciadło oraz wskaźnik północ-południe). Najczęściej ma też podstawę, na której znajduje się limbus, czyli obrotowy pierścień z podziałką w stopniach.
GPS i inne akcesoria do nawigacji
 

Jak kompas wybrać?

Wszystko zależy od tego, jaką aktywność i jakie trasy w terenie wybierasz. Twój wybór powinna także determinować precyzja, jakiej oczekujesz od kompasu. Jeśli jesteś aktywnym biegaczem i biegi na orientacje to główny cel używania przez Ciebie kompasu, to zdecydowanie kluczowa będzie szybkość reakcji na zmianę kierunku. Dodatkowo montaż na kciuki, obudowa z mocnego plastiku czy bardzo widoczna, szeroka igła - będą dodatkowym atutem. W modelach tego typu podziałka jest jedynie pobieżna i służy do poglądowych i szybkich pomiarów. Kompas turystyczny przyda się podczas wędrówek na szlaku oraz bardziej wymagających ekspedycji. Na prostych trasach, kiedy kompas ma służyć do upewnienia się na skrzyżowaniach czy punktach orientacyjnych, warto postawić na proste i łatwe w obsłudze modele kompasów płytkowych lub pudełkowych zawieszanych na szyi. Będzie to rozwiązanie skuteczne i wygodne, które doprowadzi Cię do celu, a zarazem nie skomplikuje wycieczki obsługą skomplikowanego technicznie sprzętu. Nie zawsze jednak prosty kompas będzie wystarczający.
Przy ambitniejszych ekspedycjach górskich lub podczas poszukiwania konkretnego punktu potrzebujesz większej precyzji. Ważne jest wówczas, aby wybrać model o maksymalnej dokładności podziałki, np. co 5 stopni, co pozwoli lepiej kontrolować trasę. Jeśli podczas swoich wypraw dużo pracujesz z mapą, sprawdzasz odległości i chcesz precyzyjnie kontrolować dalekie odcinki trasy na mapie, kompas z przezroczystą płytką (mapowy) będzie najskuteczniejszy. Sprawdzi się świetnie w górach czy leśnych trasach. Podczas ekstremalnych ekspedycji, gdzie spodziewasz się dużej amplitudy temperatur, złych warunków pogodowych czy wstrząsów, warto zwrócić uwagę na modele wojskowe i survivalowe o bardzo wytrzymałej metalowej konstrukcji. Na rynku znajdziesz także szereg modeli ,,dla wymagających”. Dodatkowe cechy, takie jak lusterko, klinometr, czy bardzo duża precyzja, pozwalają na indywidualne dopasowanie zaawansowanego kompasu do własnych potrzeb.
Na jedną kwestię warto jeszcze zwrócić uwagę w kompasie – skala deklinacji magnetycznej. O co chodzi i z czym to się je? Dwa słowa o tym. Kompas magnetyczny wyznacza biegun magnetyczny Ziemi, który z kolei nie pokrywa się z geograficznym Biegunem Północy. Wspomniana różnica to właśnie deklinacja, czyli kąt pomiędzy geograficzną, a magnetyczną północą. Będąc w Polsce, nie ma potrzeby korygowania tego błędu, ponieważ różnica jest niewielka. Jednak w niektórych częściach globu, np. w Nowej Zelandii czy w górach Ameryki Północnej, należy uwzględnić deklinację i dodać jej wartość do wskazań igły. Jeśli planujesz dalekie wyprawy, zastanów się nad zakupem kompasu z deklinacją. Umożliwi Ci to otrzymanie dokładniejszego pomiaru.
 

Kiedy przydaje się kompas?

Nadal zastanawiasz się, czy to narzędzie przydatne w XXI wieku? Odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak! Przede wszystkim korzystanie z kompasu i czytanie analogowej mapy to świetna okazja do treningu i wysilenia pracy mózgu. Po biernym odczytywaniu komunikatów na smartfonie „skręć w lewo”, „zawróć”, przyjemnie jest przejąć kontrolę nad sytuacją i z satysfakcją dotrzeć do obranego celu bez dedykowanej apki. Kompas sprawdzi się podczas nawigacji w terenie, podczas wycieczek górskich czy rowerowych, a także podczas biegów na orientację. Sprzęt ma niewielki rozmiar, dlatego bez problemu spakujesz go wraz z pozostałym ekwipunkiem na wyprawę survivalową. Podczas samotnej wędrówki lub wypadu w teren ze znajomymi należy wziąć pod uwagę ryzyko rozładowanej baterii telefonu lub braku zasięgu - zwłaszcza w górach czy odległych od miasta terenach. Tradycyjny kompas stanowi niezastąpioną alternatywę w trudnych sytuacjach, które wbrew pozorom zdarzają się dość często. Umiejętność korzystania z kompasu może przydać się także w ekstremalnych sytuacjach – podczas klęsk żywiołowych, porwania czy ewakuacji na nieznanym terenie.
 

Jak posługiwać się kompasem?

Wiesz już, jaka jest budowa kompasu i jak działa. Jak to wykorzystać w praktyce? Jeśli korzystasz także z mapy, rozłóż ją na równej powierzchni. Kompas pomoże Ci zorientować mapę i określić kierunek północny. Połóż kompas na mapie i poczekaj na ustabilizowanie się igły. Następnie ułóż mapę tak, aby kierunek północny pokrył się z kompasem. Proste? Jasne, że tak!
Pamiętaj, że kierunek na kompasie odczytasz dzięki igle magnetycznej, dlatego nie korzystaj z urządzenia w pobliżu magnesów oraz linii energetycznych, które mogą zakłócić naturalne pole magnetyczne Ziemi i powodować przekłamania pomiaru.
zamknij